Persoonlijke bescherming

Persoonlijke beschermingsmiddelen: wat valt eronder?

Persoonlijke beschermingsmiddelen, kortweg PBM, zijn uitrustingsstukken die je op je lichaam draagt om risico’s af te schermen die je niet helemaal kunt wegnemen. Denk aan een masker, handschoenen, een veiligheidsbril, gehoorbescherming en een overall. Ze vormen de laatste verdedigingslinie: eerst zorg je voor ventilatie, afzuiging of een minder schadelijk product, daarna bescherm je jezelf tegen wat er dan nog overblijft.

Welke PBM je nodig hebt, lees je af aan het product waarmee je werkt en aan het gereedschap dat je gebruikt. Op het etiket en in het veiligheidsinformatieblad staat welke bescherming de fabrikant adviseert. Maakt je gereedschap stof, vonken of veel herrie, dan komt daar bescherming voor je longen, ogen en oren bij. Werk je in loondienst, dan hoef je die middelen niet zelf te betalen: volgens de Arbowetgeving stelt je werkgever de benodigde PBM kosteloos beschikbaar en legt hij uit hoe je ze gebruikt. Daar staat tegenover dat jij ze moet dragen waar dat nodig is.

Bescherming per risico

Ademhaling: stof, nevel en dampen

Bij adembescherming is de eerste vraag of je deeltjes of dampen inademt. Schuurstof en verfnevel zijn deeltjes: die vangt een stofmasker of een P-filter op. Oplosmiddelen uit lak, verdunner en reinigers komen vrij als damp, en daartegen helpt alleen actieve kool. Voor spuitwerk kies je daarom een spuitmasker dat beide filters combineert. Spuit je vaker, dan werk je prettiger met een halfgelaatsmasker waarop je losse filters klikt, zodat je alleen vervangt wat op is.

Huid en handen

Lak, verdunner, ontvetter en plamuur drogen je huid uit en kunnen irritatie of eczeem veroorzaken. Sommige stoffen, zoals de isocyanaten in 2K-lak, kunnen je huid en luchtwegen bovendien overgevoelig maken. Nitril handschoenen zijn voor het meeste werk met lak, olie en oplosmiddelen de beste keuze. Latex geeft meer gevoel bij fijn werk, maar is minder bestand tegen oplosmiddelen en kan allergische reacties geven. Bij sleutelwerk en lassen draait het om grip, snijbescherming en hitte: daar horen montage- en lashandschoenen bij.

Ogen

Een vonk van een slijpschijf, een draadje van een staalborstel of een spat remmenreiniger: je ogen zijn sneller geraakt dan je denkt. Een veiligheidsbril volgens EN 166 met zijkanten vangt rondvliegende deeltjes op. Tegen spatten en nevel die van alle kanten komen, werkt een ruimzichtbril beter, omdat die rondom op je gezicht aansluit.

Gehoor

Slijpen, machinaal schuren en werken naast een compressor leveren al snel een geluidsniveau op waar je oren op den duur schade van krijgen. Die schade merk je pas als het te laat is, want een beschadigd gehoor herstelt niet. De Arbo-regels leggen de ondergrens bij 80 dB(A): vanaf dat niveau moet een werkgever gehoorbescherming aanbieden, en vanaf 85 dB(A) is dragen verplicht. Oordoppen zijn licht en vallen nauwelijks op, oorkappen zet je snel op en af tussen het werk door.

Lichaam en kleding

Spuitnevel en schuurstof komen ook op je armen, in je haar en in je kleding terecht. Een overall houdt je lichaam schoon en voorkomt dat je stof en chemische resten mee naar huis neemt. Bij lakwerk beschermt een pluisvrije spuitoverall ook je lak: vezels uit een katoenen trui of fleecevest belanden anders in de natte laag.

Welke bescherming heb je nodig per klus?

• Spuiten: bij spuitbussen op oplosmiddelbasis draag je minimaal een masker met een A-filter en een P-filter (zoals A1P2), nitril handschoenen en bij voorkeur een bril. Binnen, bij lang spuitwerk en bij spuiten boven je hoofd stap je over op een A2-filter en een bril die rondom goed aansluit. Voor 2K-lak in spuitbus gelden strengere adviezen, omdat die vaak isocyanaten bevat: lees het etiket en het veiligheidsinformatieblad en overweeg bij langdurig werk een systeem met verse luchttoevoer.
• Schuren: droog schuren met schuurmateriaal geeft fijn stof. Een FFP2 masker of een P2-filter is voor de meeste klussen genoeg; bij oude verflagen, hardhout of veel stof kies je FFP3 of P3. Schuur je met een machine, draag dan ook gehoorbescherming.
• Lassen en slijpen: leren lashandschoenen, een lashelm met het juiste filter en kleding zonder synthetische stoffen die kunnen smelten. Voor het slijpwerk ervoor en erna komen daar een veiligheidsbril en gehoorbescherming bij. Een anti-spatspray uit de hulp- en montagesprays voorkomt dat lasspatten vastbranden op je gasmondstuk en werkstuk.
• Reinigen en ontvetten: reinigers in spuitbus, zoals remmenreiniger en ontvetter, verdampen snel en spatten makkelijk terug. Nitril handschoenen, een bril en goede ventilatie zijn hier de basis; werk je binnen of lang achter elkaar, dan komt er een masker met A-filter bij.

Normen en markeringen op PBM

Op elk beschermingsmiddel staan een CE-markering en de Europese norm waaraan het voldoet. De CE-markering laat zien dat het product aan de Europese eisen voor PBM voldoet, maar niet waartegen het beschermt. Dat lees je af aan de norm en de klasse, zoals EN 149 FFP2 of EN ISO 374-1 type B. Adembescherming en handschoenen tegen chemicaliën vallen in de zwaarste categorie, categorie III. Daarbij staat naast de CE-markering ook het nummer van de keuringsinstantie die de productie controleert. De belangrijkste normen op een rij:

• Maskers: EN 149 voor stofmaskers (FFP1, FFP2 en FFP3), EN 405 voor onderhoudsvrije maskers met vaste filters, EN 140 voor halfgelaatsmaskers en EN 136 voor volgelaatsmaskers.
• Filters: EN 14387 voor gas- en dampfilters (A, B, E en K) en EN 143 voor deeltjesfilters (P1, P2 en P3).
• Handschoenen: EN ISO 374-1 voor chemische bescherming, EN 388 voor mechanische risico’s en EN 12477 voor lashandschoenen.
• Ogen en oren: EN 166 voor veiligheidsbrillen en EN 352 voor oorkappen en oordoppen.
• Kleding: type 5 (EN ISO 13982-1) tegen stof en type 6 (EN 13034) tegen beperkte spatten.

Veelgemaakte fouten met beschermingsmiddelen

• Een stofmasker bij spuitwerk: een FFP masker vangt wel de nevel op, maar laat oplosmiddeldampen gewoon door.
• Koolfilters laten rondslingeren: een koolfilter dat na de klus op de werkbank blijft liggen, raakt ook zonder gebruik langzaam verzadigd.
• Een masker op een baard: stoppels en baardharen laten lucht langs de rand lekken, en die lucht gaat dus niet door het filter.
• Te lang doorwerken met hetzelfde paar handschoenen: dunne wegwerphandschoenen zijn bedoeld tegen spatten. Heb je er verdunner of lak op gekregen, trek dan een nieuw paar aan.
• De bril afzetten omdat hij beslaat: kies een bril met anti-condenscoating, herkenbaar aan de letter N, en zorg dat je masker goed aansluit.
• Oordoppen half indoen: een schuimdop die niet diep genoeg zit, dempt veel minder dan op de verpakking staat.

Zo stel je je beschermingsset samen

Voor de meeste spuitklussen heb je genoeg aan een masker met A-filter en P-filter, een doos nitril handschoenen en een goed sluitende bril. Voor schuren en slijpen voeg je gehoorbescherming en een stofmasker of P-filter toe. Houd daarbij rekening met wat opraakt en wat jaren meegaat. Stofmaskers, schuimoordoppen en dunne handschoenen zijn wegwerpartikelen voor één klus of hooguit één werkdienst. Een halfgelaatsmasker, oorkappen en een veiligheidsbril blijven jarenlang bruikbaar, mits je ze schoonhoudt en voor gebruik nakijkt. Alleen de filters en oorkussens vervang je geregeld, dus leg daarvan een reserve klaar.

In deze categorie vind je onder meer de halfgelaatsmaskers, filters en filterhouders van 3M, de zwarte nitril en latex handschoenen van Montana Cans en afzetlint van HPX om je werkplek af te bakenen. De oordoppen, de gehoorbeugel en de Peltor oorkappen van 3M vind je overzichtelijk bij elkaar onder oog- en gehoorbescherming. Omdat Fixin gespecialiseerd is in spuitbussen en alles wat erbij hoort, bestel je je bescherming in één keer mee met je lak, primer en schuurmateriaal. Bestel je voor een bedrijf of werkplaats, dan kan dat ook zakelijk.